تاریخچه زعفران

زعفران در ميان همه ادويه هاي جهان يک جايگاه کاملا ويژه دارد. ادويه اي که نه تنها طعم و رنگي منحصر به فرد دارد، بلکه بخشي از هويت فرهنگي و تاريخي ايران را نيز در خود جاي داده است. مسير پرماجراي زعفران، از روزهاي بسيار دور تا امروز، قصه اي از هنر کشاورزي، تجارت باستاني و ذوق ايراني است. در اين مقاله سفري داريم به ريشه هاي زعفران، نقش آن در آشپزي و شيريني هاي سنتي، و دلايلي که باعث شده زعفران ايران همچنان بهترين نمونه در جهان باشد.

 

پژوهش هاي تاريخي و شواهد باستان شناسي نشان ميدهد که کشت زعفران نخستين بار در سرزمين هاي شرقي ايران شکل گرفته است. مناطقي مانند قائنات، گناباد و بخش هاي وسيعي از خراسان بزرگ، از گذشته هاي بسيار دور محل رشد اين گياه ظريف و ارزشمند بوده اند.
در متون کهن ايراني، اشاره هاي فراواني به زعفران به چشم ميخورد. هخامنشيان از زعفران در معطر کردن فضاهاي آييني، تهيه غذاهاي رسمي دربار و حتي برخي مناسک مذهبي استفاده ميکردند. در دوران ساساني، زعفران جنبه اي اشرافي داشت و تنها در دسترس خانواده هاي سلطنتي و بزرگان قرار ميگرفت.

نقش زعفران به خوراک محدود نبود. در بسياري از مناطق ايران باستان از اين گياه براي رنگرزي پارچه، درمان بيماري ها و ساخت عطرهاي طبيعي استفاده ميشد. همين گستردگي کاربرد باعث شده بود زعفران يک کالاي استراتژيک و با ارزش اقتصادي بالا محسوب شود.

ايران هميشه در طول تاريخ يکي از مهم ترين مراکز تجارت بين المللي بوده و زعفران نيز از جمله کالاهايي بود که از طريق جاده ابريشم مسيرهاي طولاني را طي ميکرد. بازرگانان ايراني زعفران را به هند، چين و سپس يونان و روم باستان ميرساندند.به مرور زمان، کشورهاي ديگري مانند اسپانيا تلاش کردند تا توليد زعفران را بومي سازي کنند، اما با وجود پيشرفت ها، هنوز هم نتوانسته اند به سطح کيفيت زعفران ايراني برسند. دليل اين موضوع، ترکيب منحصر به فردي از اقليم خشک، خاک مناسب و دانش نسل به نسل کشاورزان ايراني است.در حال حاضر بيش از نود درصد زعفران جهان در ايران توليد ميشود؛ موضوعي که نه تنها افتخار ملي محسوب ميشود، بلکه نشان دهنده توان کشاورزي و استمرار سنت هاي ديرينه در اين سرزمين است.

 

اگر يک عنصر باشد که بتواند روح آشپزي ايراني را تعريف کند، آن عنصر زعفران است.رنگ طلايي و بوي گرم زعفران در غذاهايي مانند برنج زعفراني، ته ديگ، خورش هاي اصيل، دسرها و نوشيدني ها حضوري پررنگ دارد. علاوه بر اين، بسياري از شيريني هاي سنتي ايران بدون زعفران هويت اصلي خود را از دست ميدهند.در شهر اصفهان، نقش زعفران در شيريني ها بيش از هر جاي ديگر ديده ميشود. گز زعفراني، سوهان عسلي زعفراني، پولکي زعفراني و نبات زعفراني از جمله محصولاتي هستند که رنگ و طعم زعفران را با هنر شيريني سازي ايراني در هم مي آميزند. ترکيب زعفران با سفيده تخم مرغ، مغزهاي تازه و انگبين در گز، تجربه اي شاهانه و کاملا ايراني را خلق ميکند.

گز زعفراني؛ همراهي طلايي با يک شيريني اصيل

 

گز اصفهان بدون زعفران کامل نخواهد بود. زعفران نه تنها طعم و عطر گز را ارتقا ميدهد، بلکه ارزش غذايي اين شيريني را نيز افزايش ميدهد. کروسين و سافرانال موجود در زعفران خاصيت آرام بخشي، تقويت حافظه و افزايش انرژي دارند.ترکيب زعفران با گز، نتيجه اي است که هم مورد پسند گردشگران قرار ميگيرد و هم بخش مهمي از هويت سوغات اصفهان را تشکيل ميدهد.

 

سوهان عسلي زعفراني؛ انرژي زا و خوش عطر

 

سوهان عسلي زعفراني از جمله ميان وعده هايي است که در سال هاي اخير طرفداران زيادي پيدا کرده است. اين شيريني که از جوانه گندم، مغزها، عسل و زعفران تهيه ميشود، به دليل خاصيت مقوي بودن، براي ورزشکاران و افرادي که فعاليت روزانه زياد دارند بسيار مناسب است.

 

نبات زعفراني؛ طب سنتي در قالب يک شيريني ساده

 

نبات زعفراني يکي از محبوب ترين شيريني هاي دارويي ايران است. اين محصول نقش مهمي در آرامش معده، رفع خستگي و بهبود علائم سرماخوردگي دارد. وجود زعفران در کنار قند طبيعي نبات، آن را به يک انتخاب مناسب براي مصرف روزانه و درمان هاي سنتي تبديل ميکند.

زعفران تنها يک ادويه خوش رنگ نيست. اين گياه داراي ترکيبات ارزشمندي مانند سافرانال، پيكروکروسين و کروسين است.
اين مواد طبيعي خاصيت آنتي اکسيداني قوي دارند و طبق پژوهش هاي پزشکي در موارد زير موثر هستند:

بهبود خلق و کاهش علائم افسردگي

تقويت حافظه کوتاه مدت و بلند مدت

تنظيم خواب و کاهش اضطراب

کمک به سلامت بينايي

افزايش ميل جنسي و تقويت انرژي

زعفران خالص همچنين به دليل عطر طبيعي خود، در بسياري از درمان هاي سنتي براي تسکين سر درد و آرامش اعصاب استفاده ميشده است.

داستان زعفران فقط يک روايت تاريخي نيست، بلکه تصويري از هنرمندي و مهارت مردم ايران است؛ مردمي که توانستند از يک گياه ظريف، ادويه اي بسازند که امروز نماد طعم و رنگ ايران در جهان شده است.در ميان تمام شيريني هاي سنتي که با زعفران تهيه ميشوند، گز جايگاهي ويژه دارد. توليدکنندگاني که از زعفران اصيل استفاده ميکنند، معمولا محصولاتي با عطر و مزه ماندگار ارائه ميدهند.در اين ميان، مجموعه گز عسلک با تمرکز بر استفاده از زعفران خالص و رعايت اصول سنتي و حرفه اي در تهيه گز، توانسته طعم اصيل و خوش عطر گز زعفراني را براي مخاطبان خود حفظ کند. اگر دوست داريد تجربه نزديک تري از طعم واقعي گز زعفراني داشته باشيد، بازديد از  عسلک در اصفهان ميتواند انتخابي لذت بخش و خاطره انگيز باشد.